Tía tô và các thành phần chứa hoạt tính sinh học trong y học hiện đại

Tía tô và các thành phần chứa hoạt tính sinh học trong y học hiện đại

• Tên khác: tử tô, tô ngạnh
• Tên khoa học: Perilla frutescens (L.) Britton
• Họ: Hoa môi Lamiaceae (Labiatae)
• Đặc điểm: cây thân thảo, cao từ 0,5 – 1m

Trong y học cổ truyền, lá tía tô được xuất hiện phổ biến trong rất nhiều bài thuốc dân gian với tác dụng chữa ho, chữa cảm mạo, hỗ trợ tiêu hóa, giải độc, giảm đau, chữa đau bụng do ngộ độc cua cá. Cổ tía tô có công dụng phát tán phong hàn, giải uất, hóa đờm, giải độc cua cá, an thai. Cành có tác dụng lý khí, chữa phong hàn, chữa ho, tiêu đờm. Dầu hạt được sử dụng để xoa bóp hai lần một ngày cho bệnh viêm khớp.

Trong đời sống, tía tô được sử dụng để tạo hương vị, làm gia vị cho các món ăn của người Đông Á. Ở Nhật Bản, tía tô được dùng để làm dầu khô chống thấm cho ô hoặc làm dầu đèn, tạo màu và hương vị cho dưa chua.

Thành phần hóa học của tía tô đối với y học hiện đại

Theo các nghiên cứu cho biết, trong dịch chiết từ thân, hạt và lá của tía tô có đến 271 các hợp chất Phytochemical khác nhau bao gồm các hợp chất dạng phenolic, Flavonoid, các Acid béo,… chứa phần lớn trong tía tô, cùng với các biến đổi về cấu trúc mà có những tác dụng dược lý khác nhau. Trong đó, các phenolic Luteolin, Rosmarinic acid, là những hợp chất tiêu biểu với các vai trò dược lý tuyệt vời

Tinh dầu

Tinh dầu chứa một lượng nhỏ trong tía tô (0.5%). Đây là thành phần giúp tạo nên mùi thơm ở lá tía tô. Điển hình nhất là các terpenoid như  Perillaaldehyde (PA), Perilla frutescens. Oxime của Perillaaldehyde. Thành phần tinh dầu trong có nhiều tác dụng khác nhau bao gồm kháng khuẩn, kháng nấm, chống viêm, chống ung thư, trị đái tháo đường, chống động vật nguyên sinh và chống oxy hóa. Tuy nhiên, gốc Aldehyde ở cấu trúc của tinh dầu lại có thể gây tổn thương đến gan. Vì vậy, việc sử dụng tía tô một cách hợp lý sẽ giúp ngăn ngừa các tác dụng phụ ngoài mong muốn.

Axit rosmarinic

Là một polyphenol có trong nhiều loại thảo mộc như tía tô, bạc hà, húng quế,… Trong đó, Rosmarinic acid chống oxi hóa mạnh hơn các hợp chất phenolic khác thông qua việc loại bỏ 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl (DPPH), chống quá trình oxi hóa, giảm nguy cơ ung thư và xơ vữa động mạch. Ức chế sản xuất chất nhầy MUC5AC do EGF, TNF-α gây ra, giúp tiêu nhầy, điều trị các bệnh ho đờm. Giảm việc sản xuất nitrit do Amyloid beta và Malondialdehyde gây ra, nhằm bảo vệ hệ thần kinh và chống bệnh Alzheimer. Rosmarinic acid cũng giúp ức chế amylase tuyến tụy (enzyme giải phóng glucose từ tinh bột), điều hòa và giảm nguy cơ tiểu đường.

Luteolin

Là một polyphenol có trong tía tô, cần tây , bông cải xanh, ớt xanh, rau mùi, húng quế, bồ công anh. Với đặc tính là chất chủ vận ở các thụ thể adenosine loại A1 và A2A và khả năng tăng việc vận chuyển monoamines trong huyết tương mà Luteolin có tác dụng an thần, thúc đẩy giấc ngủ. Ngoài ra Luteolin ức chế xanthine oxidase và do đó có thể chống lại tình trạng tăng Uric acid máu phòng và điều trị bệnh gút. Và cũng như các flavonoid khác, luteolin có tác dụng chống oxy hóa, chống viêm và điều hòa miễn dịch.

Axit caffeic

Là một hợp chất phenolic có trong tía tô, bạc hà, húng quế , cây xô thơm. Caffeic acid có tác dụng ức chế đối với sự tăng sinh tế bào ung thư bằng cơ chế oxy hóa trong dòng tế bào fibrosarcoma HT-1080 gây u xơ ở nam giới. Cũng như  Rosmarinic acid, Caffeic acid có vai trò chống oxi hóa, điều hòa miễn dịch và chống viêm.

Các Acid béo và các hợp chất lipid khác

Trong dầu tía tô có chứa các thành phần Acid béo có lợi như Palmitic acid, Stearic acid, Oleic acid, linoleic acid. Ngoài ra, hàm lượng axit béo không bão hòa trong dầu hạt tía tô trên 90%, chứa hàm lượng axit α-linolenic (axit béo ω-3) (α–LNA) khá cao (52,58 – 61,98%). Hơn nữa, ω-6 (axit linoleic) khoảng 14% và ω-9 (Oleic acid) trong dầu tía tô. Các axit béo không bão hòa này sẽ mang lại nhiều lợi ích sức khỏe khác nhau cho con người như giảm mức cholesterol và chất béo trung tính trong huyết thanh, giảm nguy cơ ung thư ruột kết và ngăn ngừa phát triển quá mức của mô mỡ nội tạng.

Tài liệu tham khảo

Hiwa M. Ahmed (2019), Ethnomedicinal, Phytochemical and Pharmacological Investigations of Perilla frutescens (L.) Britt.

Akriti Dhyani, Rajni Chopra, Meenakshi Garg (2022),A Review on Nutritional Value, Functional Properties and Pharmacological Application of Perilla (Perilla Frutescens L.)

Hua Yu (2017), Phytochemical and phytopharmacological review of Perilla frutescens L. (Labiatae), a traditional edible-medicinal herb in China