Vai trò của tía tô trong điều trị hen suyễn và các bệnh về đường hô hấp

Vai trò của tía tô trong điều trị hen suyễn và các bệnh về đường hô hấp

Tên khác: tử tô, tô ngạnh

Tên khoa học: Perilla frutescens (L.) Britton

Họ: Hoa môi Lamiaceae (Labiatae)

Đặc điểm: cây thân thảo, cao từ 0,5 – 1m

Đặc điểm 

Tía tô thuộc nhóm cây thân thảo, cao từ 0,5 – 1m, mọc quanh năm. Lá mọc đối, có màu tím hoặc xanh tím có lông nhám, đầu nhọn, mép khía răng cưa, phiến lá dài 4-12cm, rộng 2,5-10cm. Thân cây mọc đứng và có lông. Hoa nhỏ màu trắng hoặc tím nhạt, mọc thành chùm ở đầu canh hoặc kẽ lá. Quả nhỏ, hình cầu, màu nâu nhạt.

Tử tô dễ sống, mọc quanh năm và phân bố ở khắp nơi. Ở Việt Nam và một số nước châu Á, lá còn được dùng để ăn. Ngoài ra, trong đông y còn có các bài thuốc có chứa tía tô.

Vai trò trong điều trị hen suyễn và các bệnh về đường hô hấp

Lá tía tô (tử tô) là một trong những bài thuốc dân gian trong y học cổ truyền, có vị cay, tính ôn, vào hai kinh phế và tỳ. Có tác dụng phát tán phong hàn, lý khí khoan hung, trị ho, tiêu đờm, an thai, giải độc. Ngày nay, qua các nghiên cứu của y học hiện đại, chiết xuất trong lá tía tô có chứa các chất mang hoạt tính sinh học, các tinh dầu, các alkaloid, các thành phần dạng phenolic.

Chiết xuất trong lá giúp cải thiện đáng kể chức năng phổi của chuột mô hình OVA và giảm nhẹ tổn thương phổi bằng cách giảm đáng kể globulin miễn dịch đặc hiệu E trong huyết thanh, và interleukin 4, interleukin 5 và yếu tố hoại tử khối u alpha trong dịch rửa phế quản phế nang. Thành phần dạng phenolic trong tía tô giúp giảm biểu hiện của p-ERK, p-JNK và p-p38, hỗ trợ điều trị hen suyễn dị ứng.

Tác dụng tiêu nhầy trong điều trị bệnh viêm đường hô hấp 

Chất nhầy đường thở rất quan trọng trong việc phòng thủ chống lại các vi khuẩn gây bệnh xâm nhập, hóa chất độc hại,… Chức năng bảo vệ của chất nhầy đường thở được quy cho tính nhớt đàn hồi của chất nhầy. Tuy nhiên, sự bất thường nào về chất lượng, số lượng của chất nhầy không chỉ gây ra thay đổi sinh lý đường thở mà còn có thể làm suy yếu khả năng phòng vệ của vật chủ, dẫn đến bệnh lý hô hấp như viêm phế quản mãn tính, xơ nang, hen suyễn và giãn phế quản.

      sadjh

Các nhà nghiên cứu đã cho Rosmarinic acid ức chế sản xuất chất nhầy MUC5AC do EGF hoặc TNF-α gây ra, hai chất kích thích sản xuất chất nhầy đường thở khác. Những kết quả này cho thấy rằng Rosmarinic acid có nguồn gốc từ Tía tô đất có thể điều chỉnh quá trình sản xuất và biểu hiện gen của chất nhầy, bằng cách tác động trực tiếp lên các tế bào biểu mô đường thở và, ít nhất là một phần, giải thích việc sử dụng Tía tô frutescens như phương thuốc truyền thống cho các bệnh viêm phổi, viêm đường hô hấp.

Một số phương thuốc đông y của tía tô giúp chữa các bệnh về đường hô hấp

Chữa cảm mạo, nhức đầu, ngạt mũi:

Tía tô 15g, 10g kinh giới, 10g hương nhu, 10g vỏ quýt, 10g cúc tần. Sắc lấy nước uống mỗi ngày 2-3 lần. Giúp nhuận tâm, trừ cảm mạo, ngạt mũi, hành khí.

15g tía tô, 8g vỏ quýt để lâu, 8g hương phụ, 8g gừng sống, 8g hành trắng cả cây. Sắc lấy nước uống lúc còn nóng. Giã nhỏ và dùng ngoài 1 củ gừng, chưng nóng, gói vảo và xát 2 bên gáy và dọc xương sống.

10g tía tô, 10g bán hạ, 8g đương quy, 6g cam thảo, 6g nhục quế, 4g tiền hồ, 4g hậu phác, 4g tô diệp, 2 lát gừng tươi, 1 quả đại táo (táo tàu). Sắc uống mỗi ngày 1 thang, chữa ho suyễn, khí quản, tức ngực

120g tía tô, 160g vỏ quýt. Sắc cùng với ½ rượu, ½ nước. Ngày chia làm 2 lần uống, chữa ho đờm lâu ngày

Cao tía tô 2/1, 15g; cao chỉ xác 2/1, 15g; cao húng chanh 2/1, 15g; vừa đủ 100g siro đơn. Dùng thành dạng siro, trị ho, ngạt mũi, tiêu đờm. Ngày uống 2-3 lần, người lớn uống 30mL/lần, trẻ em 10mL/lần.

Chữa viêm phổi ở trẻ em:

• Thể phong hàn: 6g tía tô, 12g kim ngân hoa, 12g bồ công anh, 12g cỏ nhọ nooifm 6g bách bộ, 6g tang bạch bì, 6g trần bì. Sắc uống mỗi ngày một thang thuốc
• Thể phong nhiệt: 8g tía tô, 20g sài đất, 20g thạch cao, 16g kim ngân hoa, 12g lá tre, 8g hoàng liên, 8g tang bạch bì. Sắc uống mỗi ngày một thang

Hiwa M. Ahmed (2019), Ethnomedicinal, Phytochemical and Pharmacological Investigations of Perilla frutescens (L.) Britt.

Hua Yu (2017), Phytochemical and phytopharmacological review of Perilla frutescens L. (Labiatae), a traditional edible-medicinal herb in China

GS-TS Đỗ Tất Lợi, Tía Tô được viết trong cuốn những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam